Het gerechtsgebouw: een plek die bij het leven hoort

De rechtbank in Maastricht

Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) gaat over alle gebouwen van de rijksoverheid. Zo ook de rechtbanken. In Limburg zijn dat er twee. Roermond en Maastricht. Die twee locaties zijn vastgesteld. De gedachte: het recht moet altijd voor iedereen bereikbaar zijn. De rechtbank in Maastricht kent een lange geschiedenis. Van Minderbroedersberg, via het Dinghuis naar het voormalige ziekenhuis Sint Annadal. En met name het feit dat dit vroeger een ziekenhuis was, zorgt ervoor dat de rechtbank nu moet verhuizen. Kleine kamertjes, lange gangen. Renoveren zou enorm kostbaar zijn en dus is nieuwbouw de logische volgende stap. 

Locatie, locatie, locatie

In het Trefcentrum in Wittevrouwenveld staat een houten maquette van het gebied. Waar nu het Sint Maartenscollege staat, komt dadelijk het gerechtsgebouw. Cisca: “De rechtspraak vindt toegankelijkheid belangrijk en zoekt altijd naar een plek dicht bij een station. We hebben in Maastricht jarenlang gezocht naar een geschikt locatie.” Ook de oppervlakte speelde een rol. “We weten wat er allemaal moet gebeuren in een gerechtsgebouw. Daarop baseren we de benodigde oppervlakte.” Uiteindelijk bleek de ligging aan de Noormannensingel de beste. 

Als straks alles en iedereen de oversteek heeft gemaakt van Sint Annadal naar de Groene Loper, wat gebeurt er dan met het oude gerechtsgebouw met de typische blauwe toren? “Dat weten we nu nog niet”, vertelt Cisca. “We kijken altijd of er andere partijen van het Rijk in gehuisvest kunnen worden. Als dat niet het geval is, stoten we het af.” 

Zorgen en kansen

Op de maquette kan de houten weergave van de school eenvoudig vervangen worden, maar hoe wordt het nieuwe gerechtsgebouw straks ingepast in de omgeving? Pascal: “Door vooral heel goed te luisteren naar de omwonenden.” Als Omgevingsmanager zat hij al aan menige keukentafel om in gesprek te gaan. Ook organiseert het RVB werktafels. “We luisteren naar hun zorgen, maar ook naar de kansen die ze zien. Ik ben veel in de buurt en zo nauw mogelijk betrokken.” Een van die zorgen is de grootte van het nieuwe gebouw. “Dat snap ik”, zegt Pascal. “We hebben nog geen architect en halen eerst input uit de buurt op. Als iemand zich bijvoorbeeld zorgen maakt over de inkijk in de achtertuin, dan geven we dat straks aan de architect mee zodat daar zo veel als mogelijk rekening mee gehouden kan worden.”

Groene Loper blijft groen

Een ander aspect waaraan gedacht wordt, is het groene karakter van de omgeving. Die blijft. Cisca: “Er is bijvoorbeeld een bomenstudie gedaan. Welke bomen willen we behouden, welke zijn oud, ziek of gaan de sloop van de school niet overleven?” De openbare ruimte krijgt een flinke upgrade, aldus Pascal. “De entree van een gerechtsgebouw moet aan bepaalde richtlijnen voldoen, maar we kijken ook hoe het plein ervoor het beste aansluit op de openbare ruimte.” Voor dat laatste is de gemeente Maastricht aan zet. “Die samenwerking is heel goed. We zien het echt als een coproductie.” 

Onguur paadje wordt levendige straat

Wie wel eens vanuit de achterkant van het station naar het Sint Maartenscollege is gelopen, kent wel het donkere paadje. Hoe gaat dit ingepast worden in de nieuwe plannen? “Met de komst van het gerechtsgebouw, maar ook door de ondernemers in de plinten van de nieuwe appartementencomplexen, ontstaat er meer reuring”, vertelt Cisca. “Het wordt echt onderdeel van de stad. Dan verandert zo’n straatje ook.” 

Een andere zorg is het parkeren. Pascal: “Klopt. De gemeente is nu bezig met een onderzoek. Die uitslagen nemen we uiteraard mee. Maar bedenk ook: de rechtbank en het OM stimuleren het gebruik van het ov. Er wordt wel gewezen op de P+R en parkeergelegenheden in de omgeving, maar voor de medewerkers geldt: je komt met het ov, tenzij…”

Over de rechtszaken

Hoeveel zaken er straks plaatsvinden is nu nog niet te zeggen. “Strafzaken zijn in ieder geval in de minderheid. Je moet meer denken aan civielrecht, zoals familiezaken. En veel wordt tegenwoordig digitaal afgehandeld”, legt Cisca uit. Toch wat cijfers. “Er komen enkele gedetineerde transporten per dag. Die rijden niet via de kleine straatjes en er is een speciale ingang voor in het gebouw. Mensen hebben wellicht het beeld van voorbijrazende geblindeerde busjes. Dat is niet het geval. Verder werken er straks zo’n 600 medewerkers, maar die zijn niet allemaal tegelijkertijd aanwezig.” 

‘Wat is het mooi geworden’

“Ik hoop echt dat de buurtbewoners over 10 jaar zeggen: ‘het was even doorbijten, maar wat is het mooi geworden”, zegt Cisca. “Onze ervaring als RVB is dat de komst van een gerechtsgebouw een kwaliteitsimpuls voor de wijk is. Het is een maatschappelijke voorziening die nodig is. Iedereen in Nederland krijgt minstens een keer in zijn of haar leven te maken met een rechtszaak. Denk aan een scheiding, burengeschil of aanvechten van een boete. Het hoort bij het leven.” Pascal vult aan: “Het zijn meestal hele menselijke gebeurtenissen. Weet dat het gebouw openbaar toegankelijk is en je met vragen bij de balie terecht kunt. Dat is heel interessant.”

Onderweg

De beoogde oplevering in 2032 lijkt nog ver weg. Er gaan nog heel wat keukentafelgesprekken, klankbordgroepbijeenkomsten, werktafels en procedures aan vooraf. “Het ontwerpproces moet bijvoorbeeld nog komen”, vertelt Pascal. “Dan gaan we met beelden en tekeningen aan de slag, samen met buurtbewoners. Ik blijf naar de mensen luisteren en zal ook aangeven als ze ergens niet over kunnen meebeslissen. Maar we zijn onderweg.” 

Fotografie: Mitch van Schijndel