Jenneke van Genechten
TIM-verslaggever 5 december 2018

Wat doet geur eigenlijk met je?

In het Statenkwartier vind je Marres, Huis voor Hedendaagse Cultuur. Hier tref je kunstenaars, koks, musici en onderzoekers met een focus op de zintuigen. In het kader van Marres’ reeks Training the Senses vond onlangs het evenement Talking Smell plaats.

Als je een bezoek brengt aan Marres, dan weet je van tevoren dat ze erop uit zijn om je zintuigen te prikkelen en je te bestoken met beeldende, smakelijke of hoorbare weelde. De filosofie van Marres is namelijk dat je kennis niet alleen opneemt met je hoofd, maar ook met je zintuigen. Op 14 november was de neus aan de beurt met de thema-avond Talking Smell. In de brandweerkazerne namen de internationale sprekers Saskia Wilson-Brown en Laura Speed ruim twintig toehoorders mee langs alle mogelijkheden van geur en verlevendigde dichteres Emma Crebolder de avond met haar poëzie over geur.

Hoe teken je geur?

De programmering Training the Sensesvan Marres is ruim en veelzijdig. Valentijn Byvanck (54), directeur van Marres, vindt zintuiglijke waarneming dan ook belangrijk: “Onze zintuigen vergroten ons bewustzijn, geven ons meer inzicht in onszelf en de wereld en bevorderen dus onze kennis.” Bij dit belang van de zintuigen staan we weinig stil. Neem bijvoorbeeld reuk: “We maken allemaal dagelijks gebruik van ons reukvermogen, maar we zijn daar niet van bewust.” Dat bewustzijn wil de cursus Talking Smellde Maastrichtenaren dus bijbrengen. Dit gebeurt via eigen ervaring: alle deelnemers krijgen een stokje met een bepaalde geur, zonder dat ze weten welke geur dit is. Voordat ze de geur moeten duiden, moeten ze hem ervaren. Bij één geurstokje moeten ze de geur bijvoorbeeld tekenen, zonder hem een naam te geven.

“Onze zintuigen vergroten ons bewustzijn, geven ons inzicht in onszelf en de wereld en bevorderen onze kennis”

Champagnefrisse sinaasappelschillen

Als de geurstokjes de deelnemers iets aantonen, dan is het wel hoe moeilijk het is om een geur te plaatsen zonder context. Kun je op niets anders dan een stokje afgaan om te bepalen of je met sinaasappelschil of met hars te maken hebt? Zelfs als je een geur exact kunt benoemen, dan is het nog moeilijk om hem aan een ander te omschrijven. Als jij je geur champagnefris noemt, weet de ander dan wat je bedoelt? Deze prikkelende verbinding tussen geur en taal is precies wat Talking Smellonderzoekt. “Tijdens deze cursus leerde ik zelf ook dat we ons vocabulaire over geur kunnen trainen,” reflecteert Valentijn. “Onze bezoekers leren hiervan dat onze neus ons meer vertelt dan we denken.”

De zoete geur van Maastricht

Een bepaald aroma kan je niet alleen aan een concrete geurbron doen denken, maar je ook meenemen in een herinnering. Je kent het vast wel: je ruikt een bepaalde kookgeur en je geheugen voert je terug naar de keuken uit je jeugd, waarin de pannen van je moeder op het fornuis stonden te pruttelen. Gek genoeg is het wel de geur die je geheugen prikkelt, maar is het vaak veel lastiger om je een bepaalde geur bij een situatie te herinneren. Talking Smell stimuleert in dat opzicht om meer te letten op geuren in een situatie of een sfeerbeeld. Zo kan een geur je bewustzijn terugbrengen naar een bepaalde plek – zoals Maastricht! Valentijn: “Sommige Maastrichtenaren zijn zich erg bewust van de geuren van hun stad, andere minder. Ikzelf associeer Maastricht altijd met zoete geuren, zoals ijs en wafels, damesparfums en de met stroop bereide sauzen die Maastrichtse restaurants vaak bij het vlees serveren.”

Fotografie: Rob van Hoorn



Lees ook