Stephan Van Appeven
TIM-verslaggever 20 mei 2019

Wat bedoelt een koe nou met boe?

Heeft u al eens geprobeerd te communiceren met een koe? Er zullen weinig mensen ‘ja’ op die vraag kunnen antwoorden, laat staan dat zij er succesvol in zijn geweest. Hoogleraar aan de Universiteit Maastricht Leonie Cornips gaat in ieder geval een poging wagen om de koe te begrijpen en bloot te leggen wat het dier bedoelt met het geven van bepaalde signalen.

 

Het is bepaald geen alledaags verhaal wat Leonie Cornips (58) te vertellen heeft wanneer men haar vraagt waar ze zich de laatste tijd zoal mee bezighoudt. De hoogleraar Taalcultuur in Limburg van de universiteit, tevens werkzaam aan het Meertens Instituut in Amsterdam, legt dan uit dat ze onderzoek doet naar hoe een koe met een boer communiceert. Ze heeft besloten de laatste jaren van haar carrière een hoop tijd te reserveren voor dit onderwerp. “Voor velen was het even wennen, ook voor collega’s. Maar inmiddels zijn ze er meer aan gewend en denkt men ook mee. De tijd is echt rijp om dit te onderzoeken.” Leonie liet zich hiervoor inspireren door het boek De Soldaat was een dolfijn van Eva Meijer. “Hierin heeft de schrijfster het over dat dieren niet instinctmatig handelen, maar een bepaalde bedoeling hebben bij wat ze doen. Eigenlijk ontzeggen wij als mensen hen taal. Dan ga je nadenken: hoe definiëren wij taal en waarom worden dieren daarin uitgesloten? Om maar een voorbeeld te geven, bij de Radboud Universiteit in Nijmegen hebben ze een slagzin: ‘language is what makes us human’. Ik vind dat een vrije arrogante gedachte dat onze taal uniek is.” Het boek is echter niet de enige aanleiding die Leonie op dit spoor heeft gezet. “Die interesse komt voort uit mijn werk als onderzoeker, maar ook zeker uit mijn zorgen die ik heb over het tijdsgewricht waarin wij leven. Dieren sterven uit en de biodiversiteit neemt daarmee af. Bovendien zijn dieren ondergeschikt aan de manier van leven van de mens.”

Werkwijze

Maar hoe gaat Leonie dan te werk? Hoe kan zij erachter komen wat een koe probeert te zeggen? Het is voor de onderzoeker zelf ook nog allemaal niet even duidelijk, aangezien het een bijzonder onderwerp betreft. “Ik bewandel niet de gebaande paden. Ik ga de stallen in en pas een antropologische methode toe, zonder een onderzoeksvraag. Wat verwondert mij? Vallen mij patronen op bij de koeien? Ik let daarbij op hun reacties op mensen, machines en bepaalde geluiden. Welke zijn naar de mens gericht? Bij ieder geluid moet ik onderscheiden wat de betekenis zou kunnen zijn.” De keuze om de koe centraal te zetten in haar onderzoek is een bewuste geweest: “Koeien staan verder van ons vandaan dan bijvoorbeeld honden en katten, waarmee mensen dagelijks in aanraking komen.”

Resultaten

Leonie geeft zichzelf vier jaar om te kijken of hetgeen zij ontdekt zinvol is om te publiceren. Maar dat komt wel goed, verwacht ze. “Inmiddels heb ik al zoveel data en gegevens, dat ik echt denk dat dit onderzoek een succes wordt. Het heeft ook al interessante resultaten opgeleverd, maar omdat ik met het loslaten daarvan nu het gedrag van bijvoorbeeld boeren naar koeien toe kan beïnvloeden, kan ik die nu nog niet prijsgeven.” Er zijn wel conclusies die Leonie al durft te delen. “Wat mij al duidelijk is en wat boeren al lang weten, is dat koeien verschillende persoonlijkheden hebben. Ze lijken individueel totaal niet op elkaar. Dat geldt voor boeren overigens ook. Verder is de koe niet los te zien van de specifieke boer of boerderij waar zij mee te maken heeft. Heel interessant allemaal.”



Lees ook