Jos Houben
Buurtreporter 24 januari 2020

Stukje ‘levenslicht’ in Maastricht

In opdracht van het Nationaal Comité 4 en 5 mei is door Studio Roosegaarde een monument gepresenteerd in het kader van de herdenking en bevrijding van hét internationale symbool van de Holocaust: concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz. Op 27 januari 2020 is dat precies 75 jaar geleden. In heel Nederland zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog Joden, Roma en Sinti vervolgd, gedeporteerd en vermoord. Zij waren plaatsgenoten en buren.

Monument
Daartoe is een ‘Levenslicht’-monument ontworpen en gepresenteerd in Rotterdam. Dit monument is van 22 januari tot en met 2 februari in geheel Nederland te zien. Zowel in de Joodse herdenkingstraditie als in de Roma- en Sinti-cultuur zijn stenen belangrijk (zie de film Schindler’s list). Deze traditie is als inspiratie gebruikt. Met in totaal 104.000 lichtgevende stenen (gelijk aan het aantal slachtoffers uit Nederland) staat dit kunstwerk symbool voor de impact van de Holocaust. In een donkere ruimte lichten de stenen op en ‘ademen’ in licht. In ruim 170 gemeentes zijn kleinere versies van het monument te zien. Daarmee symboliseren ze het leven dat nu in de gemeente Maastricht (en elders) gemist wordt en doen ons beseffen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is.

Maastricht
In 1942 werden vanuit het schoolgebouw aan de prof. Pieter-Willemsstraat alle Joden uit Maastricht naar kamp Westerbork gedeporteerd. Dit Nederlandse doorgangskamp was het eerste station voor in totaal 93 treinen (elke week vertrok er wel een trein) met bestemming Auschwitz, Sobibor, Theresienstadt en Bergen-Belsen. Uit Maastricht zijn 406 verzetsstrijders, Joden en een Sinti
gedeporteerd. Slechts 8 gedeporteerden overleefden de Tweede Wereldoorlog. In ditzelfde gebouw liggen ook de wortels van het Sint-Maartenscollege. In de achterruimte van het Sint-Maartenscollege, met zicht op het oude schoolgebouw, is nu dit monument te zien. Tot en met 2 februari 2020 is het kunstwerk van dichtbij te ervaren van 18.00 uur tot 20.00 uur op Plein Zuid. Buiten die tijd wordt het kunstwerk verlicht tot 24.00 uur en is het van buiten de poort te zien. De herdenkingsplekken zijn bedoeld om stil te staan bij het verleden en om verhalen te delen, maar ook om te kijken naar de toekomst.

Holocaust-monument onthulling
De ontvangst in het Sint-Maartenscollege was bijzonder. Naast de burgemeester Annemarie Penn-te Strake, wethouder Jongen, enkele raadsleden en burgers, was het verhelderend om juist jongeren te zien én te horen. Een leerlinge van dit college sprak ten voeten uit: helder, duidelijk, herkenbaar. Een gedicht volgde. Vooral aan deze generatie, welke al helemaal geen oorlog hebben meegemaakt, laat staan van derden iets te hebben vernomen daarover, of summier, ligt het aan hen dat vrede en vrijheid, het waarborgen ervan, wordt doorgegeven. Een lesbrief volgt voor deze leerlingen.

Vanuit het ‘Struikelsteentjes Comité Maastricht’ werden de namen, straatnamen, de plaats waar ze vermoord zijn én de leeftijd vermeld. Dit nu enkel en alleen van jongeren uit Maastricht. Er werden 47 namen voorgelezen van jongeren tot 21 jaar de jongste was 2 jaar en de oudste 21 jaar. Daarbij dacht ik ook al: moet dit? duurt dit niet te lang? Ja, dat moet. Echter dit horende, en ik vergeet namen, straatnamen, de plaatsen van het vernietigingskamp waar ze zijn vermoord, maar hun leeftijden deed mij verstillen. Mijn gedachten gingen naar mijn eigen straat-omgeving. Daar wonen ook jongeren en kinderen van dezelfde leeftijd. Stel je voor, omdat ze ‘anders’ zijn. Worden ze weggerukt uit het straatbeeld, opgehaald, verraden en/of moesten zich melden in de prof. Pieter-Willemsstraat, de dood tegemoet. Voorts vernam ik dat de plaatselijke politie deze mensen moest ophalen door de bezetter. Daarnaast hoorde ik dat er één week tussen zat tussen het op transport gaan, naar kamp Westerbork, drie dagen in de trein naar het concentratiekamp en gelijk (de vrouwen en kinderen) de gaskamer in. Er zijn door het comité 217 steentjes gelegd en men streeft naar 406 stenen.

Vrede-vrijheid
Het is niet vanzelfsprekend dat vrijheid en vrede nu in onze maatschappij er altijd is. Over de gehele wereld zijn mensen op de vlucht, worden mensen vervolgt om hetgeen ze zijn. Ook in Europa-Nederland is er racisme. Andersdenkenden, ander geloof, sexe, ras, kleur, politieke overtuiging, deze mensen worden nagekeken en beschimpt, soms aangevallen, het steekt overal de kop op. Lesbrieven en jongeren zijn nodig om het verhaal van oorlog én vervolging te laten voortleven. Er over praten onderling, sámen met ouders/verzorgers kan al veel vooroordelen wegnemen en respect opbrengen voor die ‘andere’. Ondanks alle ellende die erbij hoort is het een zaak dat het doorverteld wordt, opdat wij niet vergeten. Om met de burgemeester als slot gezamenlijk te spreken: Dit nooit meer!



Lees ook