Jos Houben
Buurtreporter 20 januari 2020

‘Stomme stein’

“Kijk hier, een stomme stein! Wat is dat?”, vroeg het kind aan zijn ouders. “Loop door, geen tijd, weet ik niet, vertel ik nog”. Het zou een mogelijke uitspraak kunnen zijn. Daar tussen de cobblestones, gemêleerd, zat een ‘andere’ opvallende kleur steen. Goudkleurig. Wat zit daarachter, ziet en weet men het, boeit het? Zuid-Limburg is dit jaar 75 jaar bevrijd. Dat vieren we. Maar op 27 januari 2020 herdenken we ook dat het concentratie-, vernietigingskamp Auschwitz werd bevrijd. Die ‘stomme stein’ hebben een geschiedenis, het ligt op de stoep, waar we lopen, maar staan we er ook bij stil?

Niet alleen in Auschwitz waren er concentratie-, vernietigingskampen, elders ook. Ruim 6 miljoen Joden vonden tijdens de Holocaust de dood (1,6 miljoen kinderen). De ‘struikelstenen’ of de ‘Stolpersteine’ is een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Het is een over geheel Europa verspreid monument voor de slachtoffers van het nationaalsocialisme. De struikelstenen staan ook voor die slachtoffers van de oorlog zoals de Sinti, Roma, politieke gevangen, dienstweigeraars, homoseksuelen, Jehova’s, gehandicapten en verzetsstrijders.

Het zijn gedenktekens in het trottoir voor de vroegere woonhuizen van mensen die door de nazi’s verdreven, gedeporteerd, vermoord of tot zelfmoord zijn gedreven. Ook voor hen die verraden zijn door ‘medeburgers’. De stenen zijn van beton met een messing plaatje met naam, geboortedatum, deportatiedatum, plaats en datum overlijden.

De oorlog boeide mij altijd wel, niet alleen de gevechtshandelingen, maar juist die handelingen van één mens, mensen, die de andere op gruwelijke wijze kunnen martelen, vernietigen en doden. En waarom? Joden waren niet enkel de doelgroep, maar juist zij moesten het ontgelden. Sommigen ontkennen dat nu nog. En reis naar Krakau (je kunt het aangename zeker met het onaangename verenigen) heeft diepe sporen achtergelaten. Auschwitz en Birkenau werden bezocht, waaronder de ‘Joodse wijk’ en de Schindlerfabriek. Beide vernietigingskampen maakten een overduidelijke en onvergetelijke indruk. Op de plaats waar de kampcommandant de pas aangekomen gedeporteerden ‘ontving’ en met één duim bepaalde gelijk de verbrandingsoven in of dwangarbeid, daar krijg je een umheimlich gevoel van. De rest volgt je ingetogen, bedroefd, intens, kippenvel, tranend.

Velen vonden de dood omdat ze anders zijn, vochten of zich verzetten tegen de onderdrukking. Vrijheid, een verworven recht, waar velen elders nog voor strijden en wij hier soms de waarde er niet van onderkennen. We rammen politie, brandweer, hulpverleners in elkaar. Via de digitale dorpspomp, of anders, kraken we anoniem mensen af met een ander ras, geloof, huidskleur, nationaliteit, seksuele geaardheid, opleiding, handicap, sociale- of politieke achtergrond. Er is geen ruimte voor dialoog, begrip en respect. Mensenhandel, seksuele uitbuiting van vrouwen/jonge meiden is er in een vrije wereld. 70 miljoen mensen zijn op de vlucht, waarvan de helft jonger dan 18 jaar. Dié mensen zoeken vrede, veiligheid, vrijheid en democratie.

We vergeten snel, weten het niet of we willen het niet weten. Maar juist nu, ook voor onze jongeren, is het nodig te weten wat er speelde én waarom. Juist met die Stolpersteine (je valt er niet over, je struikelt met je hoofd en je hart) worden we weer eens met de feiten op de neus gedrukt. Niets is vanzelfsprekend. Er wordt nog steeds elders gestreden voor vrede, veiligheid en democratie, terwijl juist velen die strijd toentertijd met de dood, voor ónze vrijheid, hebben moeten bekopen. De struikelstenen zijn er ook opdat wij niet vergeten en het verhaal wordt doorverteld. Wij zijn niet gelijk. Wij zijn wèl gelijkwaardig. We zijn mens. Vragen van kinderen en volgende generaties kunnen zo beantwoord worden en de geschiedenis worden uitgelegd. Die ‘stomme stein’ hebben een verhaal, vertel het door.



Lees ook