Karin Somers
TIM-verslaggever 8 maart 2021

Love in a Mist: van het DES-hormoon tot stakende Sphinx-vrouwen

Hoe mooi was het geweest als de tentoonstelling Love in a Mist van Bureau Europa vandaag – op internationale vrouwendag – geopend werd? Maar helaas: corona. Digitaal kun je wel al een kijkje nemen. En voor Thuis in Maastricht werden de deuren heel even op een kiertje gezet.

Vrouwen en vruchtbaarheid
Love in a Mist van curator Malkit Shoshan was in 2019 al te zien in de Verenigde Staten. Binnen de muren van Bureau Europa, platform voor architectuur en design krijgt het niet alleen een Nederlands, maar zeker ook een Maastrichts tintje. Maar allereerst: waar gaat de tentoonstelling over? “Love in a Mist gaat over de architectuur van de vruchtbaarheid”, vertelt co-curator Remco Beckers, die voor de lokale context heeft gezorgd. “Van de vrouwelijke vruchtbaarheid, maar ook van de natuurlijke vruchtbaarheid.” Het begrip architectuur moet deze keer niet letterlijk genomen worden, maar duidt op de sociale structuren die ons hedendaagse leven bepalen. Op de ruimte gevormd door maatschappelijke opvattingen.

Kruidenvrouwen
Remco legt verder uit: “Door de eeuwen heen hadden met name vrouwen traditioneel veel kennis over het gebruik van kruiden. Iets dat aan de basis staat van onze hedendaagse geneeskunde. Zij wisten welke kruiden de vruchtbaarheid stimuleerden of er juist voor zorgden dat een ongewenste zwangerschap werd beëindigd. Ook als je kijkt naar de kennis over flora en fauna van mensen zoals de Inuit en Maori. Die zou tegenwoordig een grotere rol mogen spelen, vinden ook de Verenigde Naties, zeker met het oog op ons klimaat.” Langzaam verdween echter die belangrijke rol van de vrouw naar de achtergrond, maar zodra je de deur van Bureau Europa opent komt al die kennis over kruiden je direct tegenmoet. Zo wordt meteen duidelijk waar de titel van de tentoonstelling vandaan komt. Verderop in de tentoonstelling komen meer moderne noties van vruchtbaarheid aan bod. “We willen met Love in a Mist absoluut geen aanklacht zijn tegen de man, maar juist de ongemakkelijke verhalen blootleggen.”

Wondermiddel blijkt nachtmerrie
Ongemakkelijk is het zeker als je op de begane grond langs reclameposters van het DES-hormoon loopt. “Dit ‘wondermiddel’ – afkomstig uit de vee-industrie – werd jarenlang aan vrouwen voorgeschreven om miskramen te voorkomen. Het werd uiteindelijk een nachtmerrie toen bleek dat deze vrouwen, hun kinderen en inmiddels ook hun kleinkinderen er kanker van kregen.” In het midden van de zaal liggen enorme, opgeblazen stoffen groentes en een varken. Een stille aanklacht tegen de alsmaar uitdijende voedselindustrie waar vruchtbaarheid een wel hele nare bijsmaak heeft gekregen door het overmatig gebruik van groeihormonen.

Maastrichtse vrouwen
Dan is het tijd voor de Limburgkamer. “We kennen allemaal de beelden van de Sphinx-fabriek waar mannen en vrouwen werkten onder abominabele omstandigheden. Vrouwen namen hun jonge kinderen mee, omdat ze niet thuis konden blijven om te zorgen. Een van die kinderen was Anna Wijnandts-Louis. Zij werd later trouwens het eerste vrouwelijk raadslid in Maastricht.” Het lage loon, de gevaarlijke omstandigheden en de seksuele intimidatie op de werkvloer zorgden ervoor dat eind 19e eeuw 80 fabrieksvrouwen gingen staken. Met ontslag tot mogelijk gevolg, een risico dat de meeste mannen niet durfden te lopen. Het zorgde uiteindelijk voor een golf aan stakingen in heel Zuid-Nederland, met misschien wel de strijd voor het vrouwenkiesrecht als uitvloeisel. “Dat is toch wel heel bijzonder voor een katholieke stad zoals Maastricht. Het Boschstraatkwartier was zelfs een bolwerk van de SDAP, de voorloper van de PvdA, die in deze stad voor bijna de helft uit vrouwen bestond.” Een recreatie van de rode vlag van de partij hangt op in de Limburgkamer, wellicht niet zo heel ver weg van waar ze ooit fier gewapperd heeft.

Terug naar het nu
Love in a Mist is geen tentoonstelling enkel over het verleden. “Vruchtbaarheid blijft een thema waar spanning omheen hangt”, stelt directeur Floor van Spaendonck. “Kijk maar naar de veranderende opvattingen over abortus tegenwoordig. Maastricht heeft geen abortuskliniek meer, de huisarts mag in Nederland geen abortuspil voorschrijven. Dat zorgt voor lastige situaties, zeker in coronatijd. In Groot-Brittannië kunnen vrouwen abortusmedicatie via een drone thuis krijgen gebracht. Niet voor niets is Rebecca Gomperts, arts en de drijvende kracht achter Women on Waves, een van de 100 invloedrijkste personen van 2020, aldus Time Magazine. Het is nog altijd actueel.” Wat nu als we het ultieme symbool van vruchtbaarheid, de baarmoeder, loskoppelen van het vrouwelijk lichaam? De opvallende installatie aan het einde van Love in a Mist zorgt ervoor dat je met die ongewone vraag naar buiten stapt.

Kijk op de website van Bureau Europa voor een digitale sneak peak van de tentoonstelling Love in a mist.

Foto’s: Focuss22



Lees ook