Laurens Bouvrie
TIM-verslaggever 4 mei 2021

Krachtige toespraak burgemeester; indrukwekkende ode aan Léonke door Jos van Herpen op Herdenkingsplein

Zoals overal in het land vond ook in Maastricht op diverse locaties een ingetogen Dodenherdenking plaats. Op de Algemene Begraafplaats aan de Tongerseweg kwamen een kleine vijftig vertegenwoordigers van de Maastrichtse samenleving bij elkaar. Van stadsbestuur tot carnavalsvereniging De Tempeleers en de Maastrichtse Kamer van (Studenten)Verenigingen tot Harmonie Kunst Door Oefening werden allen door een persoon vertegenwoordigd. Een uurtje eerder vond een indrukwekkend moment plaats op het Herdenkingsplein. Daar zong Jos van Herpen het zelf gecomponeerde Léonke; het liedje gaat over het broertje van Maastrichtenaar Benoît Wesly. Hij werd waarschijnlijk winter 1944 door de Nazi’s in Auschwitz vermoord. Van Herpen zong het lied bij het door Appie Drielsma ontworpen monument voor Joodse oorlogsslachtoffers.

Zonder publiek vertolkte Jos van Herpen dinsdag 4 mei 2021 zijn lied. Samen met de andere Ziesjoem-leden, Marly van Herpen en Roger Stijns, stond hij aan de voet van de twaalf  ‘Albert Schweitzer’ plaquettes. Dat is ingebed in het plaveisel van het Herdenkingsplein. Het in 1997 door de Maastrichtse kunstenaar Appie Drielsma vervaardigde kunstwerk ziet de Ziesjoem-zanger niet als een gedenkmaal met tekst; het is voor hem ook een symbool van een afgebroken treinspoor. Zijn lied Léonke gaat over het abrupt afgebroken leven de Maastrichtse gamin Léon Wesly. Diens bestaan wordt in 1944 in de knop gebroken door mensen met een weerzinwekkende en wrede ideologie die ook vandaag nog steeds bij talloze mensen op sympathie kan rekenen.

Het liedje van Jos van Herpen gaat niet over grote politieke zaken. De kracht van zijn woorden zit in de eenvoud, in het dagelijkse. Léonke had niks met politiek te maken, het manneke was vier jaar oud toen hij in Westerbork op de trein naar de moordfabriek in Auschwitz werd gezet. De kleuter van de Koning Clovisstraat wilde, zoals ieder kind van die leeftijd, vooral spelen. Maar op zijn onderduikadres in Voerendaal wordt hij – omdat hij een joodse kleuter is – verraden.

Het verhaal over de jonge Wesly stond ooit in een artikel van Dagblad De Limburger. Het greep de zanger van een van de bekendste feestgroepen van Limburg en zeker van Maastricht zo aan dat hij niet anders kon daar een lied over te schrijven. Nu in deze coronatijd kreeg hij voor het eerst de gelegenheid het lied daar te zingen waar kunstenaar Appie Drielsma in de plaquette onder meer zijn vermoorde familieleden herdenkt. 

Ruim een uur later staat Léonkes broer Benoit Wesly op een grasveld van de Algemene Begraafplaats Maastricht. Daar aan de Tongerseweg vertegenwoordigt hij de Joodse gemeenschap. Hij is een van de vijftig aanwezigen die met bloemen en kransen de slachtoffers van alle oorlogsgeweld herdenken. Hij raakt zichtbaar ontroerd als hij hoort dat Jos van Herpen het liedje over zijn broertje op het Herdenkingsplein heeft gezongen. “Hij heeft mij tijdens het componeren vaak gesproken over mijn broertje. Het is een prachtig liedje geworden”.

Eerder die avond brengt een blazersensemble gevormd door muzikanten van het Limburgse Jeugd Symfonie Orkest stemmige muziek. Zoals de traditie het wil leggen alle aanwezigen een krans of bloemstuk. Burgemeester Annemarie Penn – te Strake en waarnemend voorzitter van de Gemeenteraad Michel Severijns bijten het spits af. Daarna worden tientallen bloemstukken  ter nagedachtenis van al die miljoenen oorlogsslachtoffers neergelegd. Nadat alle aanwezige vertegenwoordigers uit het maatschappelijke Maastrichtse veld hun eer hebben betoond, is het woord aan de Maastrichtse burgemeester.

Het wordt een krachtige toespraak van Annemarie Penn – te Strake. Niet alleen de miljoenen doden in de Tweede Wereldoorlog kregen haar aandacht; ze liet weten veel zorgen te hebben over hoe veel mensen anno 2021 met elkaar omgaan. “We hebben de mond vol van respect, maar blijven elkaar beledigen” of “Zelden na de Tweede Wereldoorlog is het begrip vrijheid zo vaak misbruikt als nu”. De burgemeester sprak in haar Dodenherdenking speech haar zorgen uit over de huidige samenleving in zeer moeilijke – corona – tijden. “Nooit weer zeiden we in 1945”. De burgemeester ziet evenwel in het eerste half jaar van 2021 alleen al in eigen land steeds meer verdeeldheid. “Of moet ik zeggen verscheurdheid?”, voegde ze daar aan toe.

De burgemeester zei aan het slot van haar speech te hopen dat de saamhorigheid die aan het begin van de corona-pandemie zo sterk aanwezig was toch weer terugkomt. Dat is behalve prettig voor ons allemaal, zo kon uit haar woorden worden opgemaakt, ook een plicht aan de miljoenen mensen die het leven lieten voor onze vrijheid. En wie dat allemaal iets te veel grote woorden vindt. Het mag ook kleiner. Streef naar vrede, vrijheid, verdraagzaamheid en geweldloosheid om zo alle Léonkes en Leoniekskes van nu en de toekomst zonder angst en zorgen te laten spelen. 



Lees ook