Het verhaal van de Sphinx verteld met tegeltjes

op 17 december 2017 door Karin Somers TIM-verslaggever

Wandelen langs 29.937 tegels aan Sphinx-geschiedenis. Vanaf 18 december kan het! Bart van den Boom maakte samen met Ivo Straetmans van Studio Noto een permanente tentoonstelling over de grote aardewerkfabrikant. En waar anders dan midden in het moderne Sphinxkwartier.

Een verhaal in een vluchtgang

“Ik kreeg de vraag om een permanente tentoonstelling te maken over de historie van de Sphinx. De locatie: de wandelpassage/vluchtgang tussen de Pathé bioscoop en het Eiffelgebouw. Hierdoor moesten we met veel dingen rekening houden. Er mocht niks brandbaars komen te hangen, muurdelen met deuren moesten vrij blijven. Ik ben weken in al het beschikbare materiaal gedoken. We zijn in gesprek gegaan met kunsthistorici, mensen van het SHCL (Sociaal Historisch Centrum Limburg) en oud-werknemers. Ik heb me echt verbaasd over de enorme hoeveelheid aan materiaal en kennis die er is. Nog onontgonnen en van een ongelofelijke schoonheid. Sphinx was heel vooruitstrevend. Wij wilden graag een divers verhaal vertellen en tegelijkertijd een esthetisch flaneergebied maken.”

De soepterrine van oma

Het werd een verhaal van 26 hoofdstukken. De bestaande pilaren vormen natuurlijke bakens. Uit het enorme archief van het SHCL selecteerde Bart foto’s, schetsontwerpen, ornamenten en decors. Deze werden op de oude traditionele manier middels transfers in de nieuwe tegels gebakken. “Hierdoor blijft het jaren zitten. Dat is beter dan als we het erop zouden plakken.” Langwerpige vitrines met een stalen frame hangen aan het plafond en vormen een ritmische herhaling met de pilaren. “Zo maken we gebruik van de architectonische elementen van het industriële monument. Dankzij het glas kun je de objecten – borden, soepterrines, een compleet boerenbondservies uit de Sphinxcollectie van Centre Céramique – van alle kanten bekijken. De vitrines zijn gemaakt door Etienne Martens van Ontwerpstaal. De meeste tegels zijn geproduceerd door Mosa, de transfertegels door Maatwerktegels.” Boven elk hoofdstuk is een mozaïek te zien van verschillende kleuren tegels die subtiel in elkaar overlopen. Net als de geschiedenis waar de dagen zich aan elkaar rijgen. “Begin je aan de kant van de Penitentenpoort dan ga je van het verleden naar de toekomst, vanaf het Sphinxcour (ingang The Student Hotel en Pathé) loop je terug in de tijd.”

Oog voor detail

Wie snel van de ene kant naar de andere gaat, zal de vele details die Bart heeft verstopt in de tegelwand niet zien. “In bijna elk hoofdstuk is bijvoorbeeld een kleine bloem verwerkt. De kleuren ervan komen weer terug in het mozaïek. Je ziet de ontwerpen langzaam veranderen door de tijd. Van krullend en gedetailleerd naar steeds grafischer. Er zijn 26 verschillende drukdecors en afbeeldingen naast de titels verwerkt. En achter de vitrines zie je de uitvergrote decors.” Een terugkomend element zijn ook de foto’s waar vrouwen op staan. In het eerste hoofdstuk staat een foto met marktvrouwen. Later volgen grote afbeeldingen van vrouwelijke decorschilders en in de jaren ‘60 zijn vrouwen de modellen voor reclamebeelden van serviezen en badkamers. Je kunt meerdere malen langs de tentoonstelling wandelen, telkens vallen andere bijzonderheden op.

Opening

Op 18 december wordt de Sphinx-passage met het langste tegeltableau van Nederland om 15.00 officieel geopend door wethouder Gert-Jan Krabbendam en gedeputeerde Eric Geurts. “Er is warme chocomelk en glühwein. We luiden voor de eerste keer de gerestaureerde klok. En we tonen een korte film over de totstandkoming van één tegel van de tentoonstelling die representatief is voor het arbeidsintensieve werk om de tegeltableaus te maken.” Daarna is de passage dagelijks open voor publiek vanaf 08.00. Tot 1 januari is de sluitingstijd 20.00. Van 1 januari tot eind februari sluiten de poorten om 18.00. Meer informatie lees je op de website van Belvédère.